Trong tháng 3, các quan chức Trung Quốc đã nói với hai viên chức cấp cao của Chính quyền Tổng thống Barack Obama đến thăm Trung Quốc là ông Jeffrey Bader và James B. Steinberg, rằng Trung Quốc sẽ không tha thứ cho bất kỳ sự can thiệp nào ở Biển Đông, hiện nay là một phần của vùng chủ quyền "lợi ích cốt lõi" của Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc đã coi vùng Biển Đông là khu vực lợi ích cốt lõi, cùng với các vấn đề Đài Loan và Tây Tạng.  Theo tờ "International Herald Tribune" ngày 22/4 , quân đội Trung Quốc đang tìm cách tăng cường sức mạnh hải quân ra xa ngoài khơi nước này, từ các cảng dầu lửa ở Trung Đông cho đến những tuyến đường hàng hải của Thái Bình Dương, nơi mà Hải quân Mỹ lâu nay vẫn được coi là lực lượng thống trị.

Các đô đốc của Trung Quốc gọi chiến lược mới là "phòng thủ biển xa" và tốc độ xây dựng các năng lực “nước xanh” của Trung Quốc đã làm ngạc nhiên các quan chức quân sự nước ngoài. Chiến lược mới của hải quân Trung Quốc là một bước đột phá rõ ràng so với học thuyết truyền thống, phạm vi hẹp hơn là chỉ nhằm đối phó với việc Đài Loan tuyên bố độc lập hay bảo vệ vùng duyên hải của Trung Quốc. Hiện nay, các đô đốc hải quân Trung Quốc nói rằng họ muốn các tàu chiến của mình hộ tống các tàu thương mại có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế đất nước, từ vùng Vịnh ở Trung Đông cho đến Eo biển Malắcca, và giúp bảo vệ các lợi ích của Trung Quốc ở vùng biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) và Hoa Đông giàu tài nguyên. Vào cuối tháng 3, hai tàu chiến của Trung Quốc đã neo đậu ở Abu Dhabi - lần đầu tiên hải quân Trung Quốc thực hiện chuyến thăm cảng ở Trung Đông. 

Kế hoạch tổng thể phản ánh cảm giác tự tin ngày càng gia tăng của Trung Quốc và sự sẵn sàng khẳng định các lợi ích ở bên ngoài. Các tham vọng hải quân của Trung Quốc cũng đang được cảm nhận trong các động thái quan hệ với Mỹ. Một quan chức cấp cao của Mỹ liên quan đến chính sách đối với Trung Quốc nói rằng vào tháng 3, các quan chức của Trung Quốc đã nói riêng với các quan chức cấp cao của Mỹ rằng Trung Quốc sẽ không cho phép bất kỳ sự can thiệp nào của nước ngoài trong các vấn đề về lãnh thổ ở Biển Đông. 

Sự tăng cường hải quân sẽ không chỉ biến Trung Quốc thành đối thủ quan trọng đối với quyền bá chủ hải quân của Mỹ trong tương lai gần, mà còn có một số ít dấu hiệu cho thấy Trung Quốc còn có những ý định hung hăng với Mỹ và các nước khác. Trung Quốc, hiện là nhà xuất khẩu hàng đầu trên thế giới và là nước nhập khẩu lớn dầu lửa và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác, không còn thoải mái phó mặc an ninh của các tuyến đường hàng hải cho người Mỹ và sự định nghĩa các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc cũng đã mở rộng cùng với ảnh hưởng kinh tế của nước này. 

Vào cuối tháng 3, Đô đốc Robert F. Willard, Tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương của Mỹ, phát biểu tại một phiên điều trần của Quốc hội Mỹ rằng những phát triển quân sự gần đây của Trung Quốc là "rất mạnh mẽ". Trung Quốc đã thử nghiệm các loại tên lửa đạn đạo có thể được sử dụng ở tầm xa hơn nhằm đối phó với các tàu sân bay. Sau nhiều năm phủ nhận, các quan chức của Trung Quốc đã khẳng định rằng họ có ý định xây dựng tàu sân bay trong vòng vài năm tới. Đô đốc Willard và các nhà phân tích quân sự cho rằng Trung Quốc cũng đang phát triển một hạm đội tàu ngầm hiện đại nhằm ngăn chặn các tàu hải quân nước ngoài đi vào các vùng biển chiến lược nếu như xảy ra một cuộc xung đột trong khu vực. 

Hiện nay, trên vùng duyên hải phía Nam của Đảo Hải Nam ở Biển Đông, quân đội Trung Quốc gần đây đã xây dựng một căn cứ tàu ngầm dưới lòng đất, nằm cách không xa các khu nghỉ mát năm sao trên bờ biển. Căn cứ này sẽ cho phép các tàu ngầm đạt được mức nước sâu trong vòng 20 phút và đi vào vùng Biển Đông - là nơi có một số tuyến đường vận chuyển hàng hải “bận rộn” nhất trên thế giới và các khu vực nhiều dầu lửa và khí thiên nhiên, vốn là trọng tâm trong các cuộc tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc và các nước châu Á khác. 

Điều này không chỉ khiến cho các tư lệnh của Mỹ quan ngại, mà còn cả các quan chức của các quốc gia Đông Nam Á, những nước vốn đang âm thầm mua sắm thêm tàu ngầm, tên lửa và các loại vũ khí khác. Ông Huang Jing, một học giả về quân đội Trung Quốc tại Đại học Quốc gia Xinhgapo, nói rằng: "Các quan chức khu vực đã rất ngạc nhiên. Chúng tôi ở trong tình trạng hoàn toàn không biết gì. Chúng tôi nghĩ rằng quân đội Trung Quốc đang ở sau chúng tôi 20 năm, nhưng chúng tôi bỗng nhận ra rằng họ đã bắt kịp chúng tôi". 

Trung Quốc cũng đang buộc Mỹ phải để ý đến những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc trong khu vực. Trong tháng 3, các quan chức Trung Quốc đã nói với hai viên chức cấp cao của Chính quyền Tổng thống Barack Obama đến thăm Trung Quốc là ông Jeffrey Bader và James B. Steinberg, rằng Trung Quốc sẽ không tha thứ cho bất kỳ sự can thiệp nào ở Biển Đông, hiện nay là một phần của vùng chủ quyền "lợi ích cốt lõi" của Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc đã coi vùng Biển Đông là khu vực lợi ích cốt lõi, cùng với các vấn đề Đài Loan và Tây Tạng. 

Một nhân tố khác của chiến lược mới của hải quân Trung Quốc là việc mở rộng phạm vi tác chiến ra xa ngoài khơi Biển Đông và Philíppin tới khu vực được biết tới với cái tên là "chuỗi đảo thứ hai" - các hòn đảo và đá san hô ở Thái Bình Dương. Khu vực này chồng lấn với vùng bá chủ của hải quân Mỹ. 

Nhật Bản cũng đang rất lo ngại. Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Toshimi Kitazawa nói vào giữa tháng 4 vừa qua, hai tàu ngầm của Trung Quốc và tám tàu khu trục khác đã được phát hiện vào ngày 10/4 hướng tới hai đảo của Nhật Bản trên đường tới Thái Bình Dương. Đây là lần đầu tiên một đội tàu lớn như vậy của Trung Quốc tiến gần đến Nhật Bản. 

Kể từ tháng 12/2008, Trung Quốc đã duy trì ba tàu chiến đến Vịnh Aden để đóng góp vào lực lượng quốc tế chống cướp biển. Đây cũng là sự triển khai đầu tiên của hải quân Trung Quốc ra vùng biển xa ngoài khơi Thái Bình Dương. Sứ mệnh này cho phép Trung Quốc cải thiện các năng lực tầm xa của hải quân. 

Một báo cáo năm 2009 của Lầu Năm Góc ước tính rằng lực lượng hải quân của Trung Quốc có khoảng 260 tàu chiến, trong đó có hơn 60 tàu ngầm. Báo cáo lưu ý đến việc xây dựng tàu sân bay của Trung Quốc và nói rằng Bắc Kinh vẫn tiếp tục quan tâm đến việc mua các loại máy bay chiến đấu đậu trên tàu sân bay của Nga. 

Lầu Năm góc không coi Trung Quốc là một lực lượng thù địch. Nhưng trong một phản ứng đối với việc Trung Quốc tăng cường sức mạnh hải quân, Mỹ gần đây đã chuyển lực lượng tàu ngầm từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương. Hiện nay, đại đa số lực lượng tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân của Mỹ là ở Thái Bình Dương, ông Bernard Cole, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và hiện là giáo sư tại Đại học Chiến tranh Quốc gia ở thủ đô Oasinhtơn, cho biết. 

Các tàu của Mỹ hiện thường xuyên khảo sát căn cứ tàu ngầm ở đảo Hải Nam và việc làm này đôi khi dẫn tới những va chạm với các tàu của Trung Quốc. Một sứ mệnh khảo sát năm ngoái của tàu USS Impeccable đã dẫn tới việc mà các quan chức Lầu Năm Góc gọi là sự sách nhiễu của các tàu ngư chính của Trung Quốc. Trong khi đó, Chính phủ Trung Quốc nói rằng nước này có quyền ngăn cản sự theo dõi ở những vùng biển này bởi vì nó thuộc khu đặc quyền kinh tế của Trung Quốc. 

Mỹ và Trung Quốc cũng có những định nghĩa khác nhau về những khu vực như vậy, được xác định bởi một công ước của Liên hợp quốc, đó là vùng biển nằm trong phạm vi 200 hải lý. Mỹ nói rằng luật quốc tế cho phép một quốc gia có bờ biển chỉ được giữ các quyền thương mại đặc biệt ở những vùng đặc quyền kinh tế, trong khi Trung Quốc nói rằng quốc gia đó có thể kiểm soát hoàn toàn bất kỳ hoạt động nào trong vùng đặc quyền kinh tế. 

Các nhà lãnh đạo quân sự cho rằng hải quân Trung Quốc chỉ đơn thuần là một lực lượng tự vệ, nhưng khái niệm tự vệ đã mở rộng sang các lĩnh vực lợi ích kinh tế và hàng hải rộng lớn hơn. Chuẩn Đô đốc Zhang Huachen, Phó Tư lệnh Hạm đội Đông Hải, nói rằng: "Với chiến lược hải quân của chúng tôi đang thay đổi hiện nay, chúng tôi đang đi từ phòng thủ bờ biển sang phòng thủ biển xa". 

Hiện nay, hải quân Trung Quốc nhận được hơn 1/3 tổng ngân sách quốc phòng của Trung Quốc, "phản ánh ưu tiên mà Bắc Kinh dành cho hải quân như một công cụ của an ninh quốc gia", ông Cole phát biểu. Ngân sách quốc phòng chính thức của Trung Quốc trong năm 2010 là 78 tỷ USD, nhưng Lầu Năm Góc nói rằng Bắc Kinh đã chi tiêu nhiều hơn rất nhiều con số đó. Năm ngoái, Lầu Năm Góc ước tính tổng chi phí quân sự của Trung Quốc vào khoảng 105-150 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với chi tiêu quân sự của Mỹ. 

Theo lời ông Huang, sự tăng trưởng ấn tượng nhất của hải quân Trung Quốc là ở hạm đội tàu ngầm. Trung Quốc gần đây đã chế tạo ít nhất hai tàu ngầm lớp Tấn và đang chế tạo thêm hai chiếc nữa. Hai chiếc tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Thương gần đây cũng đã được đưa vào sử dụng. 

Giáo sư Carlyle A. Thayer của Học viện Quốc phòng Ôxtrâylia, nói rằng các quốc gia trong khu vực cũng đã phản ứng bằng các hoạt động mua sắm của họ. Tháng 12, Việt Nam ký kết một thỏa thuận mua sắm vũ khí với Nga trong đó có 6 tàu ngầm lớp Kilo. Hợp đồng mua bán này cho phép Việt Nam có được hạm đội tàu ngầm mạnh nhất ở Đông Nam Á. Năm ngoái, Malaixia cũng đã nhận đơn giao hàng tàu ngầm đầu tiên, một trong hai chiếc đặt hàng từ Pháp, và Xinhgapo cũng đã bắt đầu đưa vào hoạt động một trong hai chiếc tàu ngầm lớp Archer mua của Thụy Điển. 

Mùa Thu năm ngoái, phát biểu tại thủ đô Oasinhtơn, ông Lý Quang Diệu, cựu lãnh đạo của Xinhgapo, đã nêu lên những mối lo ngại sâu rộng về sự trỗi dậy của hải quân Trung Quốc và kêu gọi Mỹ tiếp tục duy trì sự hiện diện trong khu vực. Ông còn cho biết: "Lợi ích cốt lõi của Mỹ đòi hỏi nước này cần tiếp tục duy trì vị trí siêu cường chi phối ở Thái Bình Dương. Từ bỏ vị trí này sẽ làm giảm vai trò của Mỹ trên toàn thế giới"./.

  Đã từ lâu, Trung Quốc tuyên bố Biển Đông thuộc vùng đặc quyền kinh tế của nước này và theo công ước về luật biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS), quân đội nước ngoài muốn quá cảnh nơi đây phải được sự cho phép của Bắc Kinh.

 Ngày 26/4, trên trang "Center for a New American Security", tác giả Abe Denmark, đã có bài viết về sự gia tăng sức mạnh và ảnh hưởng tại khu vực Biển Đông của Trung Quốc và đối sách của Mỹ với nhan đề “Hải quân Trung Quốc tăng cường khả năng phối hợp và hiếu chiến ". Nội dung bài báo như sau: 

Những nỗ lực nhằm hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc trong hàng thập kỷ qua đang được hiện thực hóa. Với các thiết bị vũ khí mới được trang bị trên các tàu chiến, máy bay, tàu ngầm và tên lửa, Hải quân Trung Quốc muốn tỏ rõ họ có thể sử dụng và phối hợp các thiết bị vũ khí trên trong các hoạt động tác chiến ngoài khơi. 

Sự phô trương sức mạnh quân sự cải tiến của Bắc Kinh được thực hiện song song với những thông điệp của nước này gửi tới Oasinhtơn, cho thấy cách tiếp cận quyết liệt hơn từ phía Trung Quốc đối với các tuyên bố liên quan tới những vùng biển đang tranh chấp ở Biển Đông. Phía Mỹ phải đáp lại thách thức đang gia tăng này bằng phương pháp tiếp cận có trách nhiệm hơn nhằm giảm bớt căng thẳng, đồng thời gửi thông điệp rõ ràng tới Trung Quốc rằng Mỹ sẽ không chấp nhận việc độc quyền kiểm soát hàng hải tại Đông Nam Á của Bắc Kinh. 

Tờ South China Morning Post mới đây đưa tin, các tàu khu trục lớn, nhỏ và yểm trợ thuộc hạm đội Bắc Hải, có căn cứ tại Thanh Đảo, đã đi qua eo biển Bashi giữa Philíppin và Đài Loan, nhằm tiến hành “tập trận đối đầu” tại Biển Đông. Vài ngày sau đó, tàu khu trục trang bị tên lửa điều khiển, loại Sovremenny, các tàu khu trục nhỏ và tàu ngầm, thuộc hạm đội Đông Hải, có căn cứ tại Ninh Ba, cũng đã đi qua eo biển Miyako của Nhật Bản nhưng không thông báo trước cho Tôkyô và tiến hành diễn tập “chiến tranh chống tàu ngầm" ở Thái Bình Dương, vùng biển nằm ở phía Đông Nam Nhật Bản. 

Ngoài ra, còn có một số cuộc tập trận ngoài khơi của các loại máy bay chiến đấu thuộc các căn cứ quân sự Nam Kinh và Quảng Châu như bay đêm, gây nhiễu rađa, tiếp nhiên liệu trên không và đánh bom tại Biển Đông. 

Ngoài mục đích khiêu khích nhằm khẳng định quyền kiểm soát tại khu vực Biển Đông, những cuộc tập trận này còn là dấu hiệu cho thấy hải quân Trung Quốc đã đạt bước phát triển vượt bậc. Báo South China Morning Post trích dẫn nhận xét của tùy viên quốc phòng một quốc gia châu Á cho biết: “Chúng tôi chưa từng thấy các cuộc tập trận quy mô như vậy từ trước tới nay, họ đã cho chúng ta thấy khả năng phối hợp các quân binh chủng của mình như thế nào”. 

Khả năng phối hợp tác chiến giữa các quân binh chủng là rất quan trọng. Khả năng quân sự của Mỹ áp đảo trên không tại bất kỳ chiến trường nào không chỉ do lợi thế về công nghệ, mà còn do khả năng phối kết hợp các quân binh chủng. Tác chiến chống tàu ngầm và tiếp liệu trên không là những hoạt động quân sự phức tạp và khó thực hiện, chúng đòi hỏi công nghệ cao, khả năng tổ chức, phối hợp và chỉ huy rất cao. Trung Quốc đã tiến hành thành công các hoạt động quân sự này chứng tỏ nước này đã có bước phát triển đáng kể về sức mạnh quân sự. 

Những cuộc diễn tập trên đáng chú ý cả về vị trí và thời gian diễn ra. Về vị trí, các tàu chiến tham gia diễn tập đã quá cảnh qua eo biển Miyako và hoạt động tại vùng biển đang có nhiều tranh cãi. Qua đây, Trung Quốc muốn gửi một thông điệp tới khu vực rằng sự phát triển khả năng quân sự của Bắc Kinh là nhằm theo đuổi các tuyên bố về lãnh hải của mình hơn chỉ là phô trương. Các cuộc diễn tập đã được tiến hành ít tuần sau khi Thứ trưởng Ngoại giao James Steinberg và Giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ phụ trách vấn đề châu Á Jeff Bader tới thăm Bắc Kinh. Theo New York Times, Trung Quốc đã tuyên bố rằng Biển Đông là "lợi ích căn bản" đối với nước này. Đây là tuyên bố quan trọng đưa vấn đề Biển Đông lên ngang hàng với các vấn đề Đài Loan và Tây Tạng, và cho thấy cách tiếp cận vấn đề của Trung Quốc có tính hung hăng, khiêu khích. 

Đã từ lâu, Trung Quốc tuyên bố Biển Đông thuộc vùng đặc quyền kinh tế của nước này và theo công ước về luật biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS), quân đội nước ngoài muốn quá cảnh nơi đây phải được sự cho phép của Bắc Kinh. Và dĩ nhiên, sáu nước khác trong khu vực cũng đòi chủ quyền hầu hết hoặc một phần trên Biển Đông. Và cũng từ lâu, Mỹ đã cho rằng vùng Biển Đông đang tranh chấp là vùng biển quốc tế và các tàu quân sự có thể tự do đi lại. 
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gate đã nhấn mạnh trong một bài phát biểu năm 2008: "Chúng tôi không ủng hộ bên nào hay một quốc gia nào trong tranh chấp chủ quyền đối với một quốc gia khác. Chúng tôi khuyến khích các bên, như đã kêu gọi cho tới nay, là duy trì một môi trường hòa bình và tránh căng thẳng, trong đó các bên tranh chấp có thể thảo luận và nếu có thể, giải quyết vấn đề. Tất cả chúng ta phải bảo đảm sao cho các đối tác tại khu vực không có cảm giác bị gây áp lực". 

Với việc khẳng định "lợi ích căn bản" của mình ở Biển Đông và tiến hành các cuộc tập trận tại nơi này ngay sau đó, Trung Quốc muốn cho thế giới biết rằng họ sẽ trở lại với thái độ cứng rắn và khả năng quân sự mạnh hơn. 

Một thông điệp khác âm thầm hơn từ Bắc Kinh là: quân sự Trung Quốc đang lớn mạnh và hoạt động hiệu quả hơn, và hải quân Trung Quốc là đội quân tiên phong trong nỗ lực hiện đại hóa quân sự của nước này. Trung Quốc đang mua lại những công nghệ tiên tiến về quân sự và phát triển khả năng tác chiến ngoài khơi xa của hải quân. Điều này giúp Bắc Kinh thay đổi cán cân quân sự trong khu vực với kịch bản có thể vượt xa một kịch bản liên quan tới Đài Loan. 

Hiện quan hệ Mỹ và Trung Quốc đang ở tình thế tương tự như trước đây. Trong năm 2001, đã xảy ra sự va chạm giữa máy bay phản lực của Trung Quốc và một máy bay EP-3E của Mỹ tại không phận quốc tế ở Biển Đông. Vụ va chạm giữa Trung Quốc với tàu hải quân Mỹ USS Impecable vào năm 2009, cho thấy khả năng xảy ra sự cố tương tự như vụ va chạm máy bay EP-3E là hoàn toàn có thể. 

Trong điều chỉnh chiến lược ở châu Á-Thái Bình Dương nhằm đáp trả hoạt động hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc, Mỹ đã phải thừa nhận rằng hiện đang có tranh chấp chính trị mà Oasinhtơn không thể bỏ qua. Biển Đông và các khu vực biển ven bờ của Inđônêxia, Malaixia, và Xinhgapo sẽ là các tuyến đường biển chiến lược quan trọng nhất trong thế kỷ 21. Đã có tới 80% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua eo biển Malắcca và Nhật Bản, tương tự Hàn Quốc cũng phụ thuộc vào việc sử dụng các vùng biển này. 

Mỹ nên tiếp tục theo đuổi phương cách tiếp cận hòa bình và mềm dẻo, vốn đã được Bộ trưởng Gates mô tả tại Shangri-La, và đã được thực hiện như vậy thông qua đối thoại bằng Hiệp định Tư vấn Hàng hải Quân sự (MMCA) với Trung Quốc. Tuy nhiên, có hai cách khác để Mỹ bảo đảm những tuyến đường biển quan trọng vẫn được mở. 

Trước tiên, Mỹ nên phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS), theo đó, xác định các khu đặc quyền kinh tế là tuyến đường biển quốc tế, và tàu chiến có thể tự do qua lại. Việc phê chuẩn UNCLOS của Mỹ sẽ giúp luật biển quốc tế có thêm trọng lượng đối với sự phản đối của Mỹ về tuyên bố chủ quyền trên vùng biển quốc tế của Trung Quốc.

Thứ hai, Mỹ nên tuân theo Luật Tổng trọng tải, và thường xuyên tiến hành diễn tập về tự do đi lại trên Biển Đông, nhằm bảo đảm rằng vùng biển này vẫn tiếp tục được mở cho tất cả các nước. Việc tiếp tục xem Biển Đông như vùng biển quốc tế sẽ giúp ngăn chặn những thói quen trong việc chiều theo các yêu sách của Trung Quốc đang được hình thành. Đây không phải là phương pháp tiếp cận hiếu chiến, mà đây là sự tiếp tục các chính sách quốc tế lâu dài của Mỹ đối với các tuyến đường biển quốc tế. 

Những tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông nếu không bị phản đối, sẽ làm cho Bắc Kinh trở thành trọng tài đối với tất cả các tuyến giao thông hàng hải quốc tế tại nơi đây, mà Mỹ cũng sẽ không được phép đi qua. Như đã thấy trong các báo cáo hàng năm cho Quốc hội của Bộ Quốc phòng Mỹ về thực trạng quân sự Trung Quốc, Bắc Kinh đã và đang phát triển các khả năng và ảnh hưởng của mình tại Biển Đông trong một thời gian dài, và không có dấu hiệu nào cho thấy tham vọng của họ đã được thỏa mãn. 

Tóm lại: đây mới chỉ là một sự khởi đầu./.