21 - 9 - 2020 | 10:27
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home QUAN HỆ QUỐC TẾ Đang xuất hiện một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới ở châu Á?

Đang xuất hiện một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới ở châu Á?

Email In PDF.

Khi không còn những hiệp ước kiểm soát vũ khí, Nga, Mỹ và Trung Quốc sẽ tăng cường kho vũ khí hạt nhân, bóng ma Chiến tranh Lạnh xuất hiện trở lại.

 

Bất kỳ một vụ thử hạt nhân nào đều gây lo ngại, nhưng vụ thử diễn ra ở vùng cực Bắc của Nga hồi đầu tháng này là điều đặc biệt gây lo ngại. Đó là lời nhắc nhở rõ ràng và nghiêm túc rằng chúng ta đang nhanh chóng quay trở lại một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân giữa hai cường quốc vốn đã làm cho những ngày đen tối nhất của cuộc Chiến tranh Lạnh trở nên hết sức nguy hiểm. Và lần này, những mối nguy hiểm lớn nhất đang hiện hữu ở châu Á.

Theo Washington, sự cố đã xảy ra trong thời gian diễn ra vụ thử một tên lửa hành trình mới được phóng bằng năng lượng hạt nhân của Nga. Burevestnick theo cách gọi của Nga và Skyfall theo cách gọi của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) là một trong một số chương trình tên lửa mới mà Tổng thống Nga Vladimir Putin công bố hồi năm ngoái.

Người ta hầu như không biết chi tiết về dự án này, nhưng nó dường như là sự khôi phục một ý tưởng mà người Mỹ đã thăm dò khả năng thực hiện vào những năm 1950 và 1960. Kế hoạch của Mỹ - bí danh là Pluto – dự định chế tạo một tên lửa khổng lồ được kích hoạt bởi một lò phản ứng hạt nhân. Nó có thể bay ở tầm rất thấp với tốc độ lớn hơn gấp nhiều lần tốc độ âm thanh, bắn tới khoảng cách rất xa và bắn ra một số lượng lớn đầu đạn hạt nhân trên đường bay của nó trước khi nhắm vào mục tiêu và gây ô nhiễm hạt nhân ở mức thảm họa.

May mắn là Mỹ đã từ bỏ hoàn toàn ý tưởng này khi điều trở nên rõ ràng là ngay cả việc thử một vũ khí như vậy cũng đã trở nên nguy hiểm đến mức nào. Tại sao Nga lại muốn khôi phục nó vào lúc này? Chắc chắn là do nó đưa ra được cách để tránh các hệ thống phòng thủ chiến lược của Mỹ. Tên lửa Burevestnick bay thấp tới mức khó có thể trở thành mục tiêu của bất kỳ hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo nào và bay nhanh đến mức khó có thể có bất kỳ thứ gì bắn được nó.

Thực tế Nga đang phát triển một loại vũ khí khủng khiếp như vậy và việc họ tin là có thể đưa vào phục vụ vào một ngày nào đó cho thấy vũ khí hạt nhân đang nhanh chóng đóng vai trò trung tâm trong quan hệ giữa các nước lớn như thế nào.

Sự chấm dứt của một ảo tưởng                  

Trong nhiều thập kỷ trước khi Liên Xô sụp đổ vào năm 1991, khả năng rất thực tế xảy ra một cuộc chiến tranh hạt nhân trên quy mô toàn diện đã phủ bóng đen lên mọi khía cạnh của sự tương tác Mỹ-Liên Xô.

Sau đó, trong những năm 1990 đầy lạc quan, sự chú ý chuyển sang những nguy cơ do những vũ khí hạt nhân nằm trong tay các nhà nước không lương thiện gây ra. Dường như không có lý do gì để các nước lớn trên thế giới lại đe dọa nhau một lần nữa bằng vũ khí hạt nhân khi họ đều cho rằng họ sống vui vẻ dưới sự lãnh đạo toàn cầu của Mỹ. Ảo tưởng này đã kéo dài lâu hơn nhiều so với nó cần có.

Chỉ đến cuối năm 2017 Washington cuối cùng mới nhận ra điều đã trở nên rõ ràng đối với một số nước trong ít nhất một thập kỷ là Trung Quốc và Nga không chấp nhận tầm nhìn về một trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Hai nước này đã quyết tâm thách thức trật tự đó và trừ phi Washington từ bỏ những sự tranh giành, nếu không những cuộc đối đầu đầy cay đắng và ngày càng leo thang là điều không thể tránh khỏi.

Điều cũng không thể tránh khỏi tương tự là các lực lượng hạt nhân sẽ nhanh chóng xuất hiện trong những cuộc đối đầu này bởi bất chấp việc Mỹ và Nga đã giảm bớt trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, tất cả 3 lực lượng hạt nhân lớn được giữ lại vẫn có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với tư thế chiến lược và các kế hoạch tiến hành chiến tranh của họ. Và khi thực tế này được hiểu ra, điều cũng không thể tránh khỏi là tất cả các bên sẽ bắt đầu mở rộng và phát triển các lực lượng hạt nhân của mình để tìm kiếm cái được cho là lợi thế và giảm bớt cái được cho là những yếu kém trong tư thế hạt nhân của họ. Và đó chính là những gì đang diễn ra hiện nay.

Sự kết thúc của Hiệp ước START Mới?

Hậu quả là sự sụp đổ của một hiệp định kiểm soát vũ trang then chốt – Hiệp ước các lực lượng tên lửa tầm trung (INF). Hiệp ước này ràng buộc Mỹ và Nga không triển khai các tên lửa có tầm bắn từ 500 đến 5.500 km. Sự kết thúc của nó cuối cùng đã xảy ra khi Washington chính thức rút khỏi INF vào đầu tháng này.

Chính quyền Trump cáo buộc Nga vi phạm thỏa thuận một cách có hệ thống, nhưng rõ ràng đây không phải là lý do duy nhất để Mỹ rút khỏi hiệp ước. Một lý do quan trọng hơn là Washington muốn chế tạo các tên lửa tầm trung của riêng mình để chống lại kho hạt nhân của Trung Quốc ở Đông Á.

Và hiệp ước INF không phải là thỏa thuận kiểm soát vũ trang lớn duy nhất sụp đổ. Hiệp ước START Mới mà Mỹ và Nga ký kết năm 2010 đến kỳ ký lại vào năm 2021. Theo những điều kiện của nó, cả hai nước đã nhất trí cắt giảm số lượng các đầu đạn hạt nhân, tên lửa và bom mà họ có thể duy trì. Hiệp ước này không những đã cắt giảm quy mô các kho vũ khí của Mỹ và Nga, nó cũng đã giảm bớt những sự khích lệ khiến Trung Quốc mở rộng các lực lượng hạt nhân nhỏ hơn của nước này.

Có những lo ngại thực tế là nếu đến năm 2021 Donald Trump vẫn là tổng thống, ông có thể quyết định hủy bỏ hiệp ước START Mới khi nó đến kỳ ký lại. Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton từ lâu là nhân vật chỉ trích mạnh mẽ hiệp ước này và bản thân Tổng thống Trump cũng gọi đây là “một thỏa thuận tồi”. Khi Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tuyên bố Mỹ rút khỏi INF, ông đã tránh đưa ra cam kết rằng hiệp ước START Mới sẽ không phải chịu chung số phận. Không ai ngạc nhiên với điều đó vì Chính quyền Trump đã có thành tích coi thường tất cả các hiệp ước quốc tế.

Nếu điều đó xảy ra, sẽ có nguy cơ thực sự là các cường quốc chủ yếu – không chỉ Mỹ và Nga, mà cả Trung Quốc – sẽ nhanh chóng bắt đầu mở rộng kho vũ khí hạt nhân của họ. Chúng ta có nguy cơ phải chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang mới với quy mô chưa từng có kể từ thời kỳ đỉnh điểm của cuộc Chiến tranh Lạnh. Không có nước lớn nào đã thử nghiệm vũ khí hạt nhân kể từ khi Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện được Liên hợp quốc thông qua năm 1996, mặc dù cả Mỹ và Trung Quốc đều không phê chuẩn.

Nhân tố Trung Quốc

Tất cả những điều này mang đến một thông điệp gây ớn lạnh về ý nghĩa thực sự của một cuộc “Chiến tranh Lạnh mới” giữa Mỹ và Trung Quốc mà hiện được rất nhiều người ở Washington háo hức thúc đẩy. Giờ đây có lý do để lo ngại rằng tình trạng đối địch của họ càng leo thang thì mỗi bên càng có khả năng dựa vào đe dọa tấn công hạt nhân để hăm dọa bên kia.

Nguy cơ ngày càng gia tăng là bất kỳ xung đột quân sự nào cũng có thể leo thang thành một cuộc chiến tranh hạt nhân mang tính hủy diệt. Bởi vậy, cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ ngày càng giống với tình trạng mong manh hạt nhân. Tình trạng này đã gây ra những mối nguy hiểm khủng khiếp trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Chúng ta có thể chứng kiến một bước đi dài theo hướng này trong các kế hoạch của Washington nhằm phát triển và triển khai tên lửa tầm trung đặt trên mặt đất ở Đông Á. Tân Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đã xác nhận các kế hoạch này trong thời gian ở thăm khu vực vào đầu tháng 8. Gần như chắc chắn là các tên lửa này sẽ mang đầu đạn hạt nhân bởi sẽ là quá tốn kém nếu tên lửa đạn đạo tầm trung được sử dụng chỉ để mang đầu đạn thông thường.

Về mặt quân sự thuần túy, những sự triển khai như vậy hầu như không có ý nghĩa gì. Mỹ lập luận rằng nước này cần các tên lửa đặt trên mặt đất ở châu Á để chống lại các tên lửa của Trung Quốc có tầm bắn vươn tới khu vực. Nhưng Mỹ đã có sẵn rất nhiều tên lửa trên biển và trên không trong bất kỳ cuộc đối đầu nào của châu Á. Một mục đích rõ ràng hơn là làm yên lòng các đồng minh châu Á của Washington về cam kết của Mỹ bảo vệ các nước này, và đưa ra một bài kiểm tra đối với cam kết của các nước này với Mỹ bằng việc thúc ép họ cho đặt các tên lửa trên lãnh thổ của họ.

Nhưng để đáp trả, gần như chắc chắn Bắc Kinh sẽ mở rộng kho vũ khí hạt nhân vốn tương đối nhỏ của Trung Quốc bằng việc bổ sung các lực lượng tên lửa tầm trung và liên lục địa. Và điều đó có thể hối thúc Washington đáp lại theo cách tương tự, tạo ra một cuộc chạy đua vũ trang kinh điển.

Liệu có thể tránh được tình huống này hay không? Cách thức rõ ràng là Trung Quốc và Mỹ bắt đầu đàm phán về các thỏa thuận kiểm soát vũ khí để ngăn chặn cuộc chạy đua vũ trang đang dần hiện ra này, nhưng dường như cả hai bên đều không tỏ ra quan tâm đến điều đó. Bắc Kinh vẫn lập luận rằng Trung Quốc có kho vũ khí nhỏ hơn nên việc kiềm chế phát triển vũ khí là trách nhiệm của Washington. Còn Washington dường như tin rằng Mỹ không cần kiểm soát vũ trang bởi họ có thể chế tạo nhiều hơn và chi tiêu nhiều hơn Bắc Kinh.

Cả hai đều sai lầm nhưng trên thực tế cốt lõi của vấn đề lại nằm sâu hơn. Sự đối kháng hạt nhân đang leo thang ở châu Á chỉ là triệu chứng của xung đột cơ bản giữa những mục tiêu chiến lược tối thượng của Mỹ và Trung Quốc: Mỹ muốn vẫn là cường quốc hàng đầu của Đông Á còn Trung Quốc thì muốn thay thế vị trí đó. Hầu như không có cơ hội để tránh được một cuộc đối đầu hạt nhân đang leo thang ở châu Á khi cả hai bên đều giữ chặt những tham vọng này.

Hugh White, Giáo sư Nghiên cứu chiến lược thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc phòng, Đại học Quốc gia Úc, Canbera, Úc. Bài viết được đăng trên The Straits Times.

Trần Quang (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

EU - Trung Quốc: Từ đối tác chiến lược thành đối thủ hệ thống

EU - Trung Quốc: Từ đối tác chiến lược thành đối thủ hệ thống

EU và Trung Quốc mối quan hệ từ đối tác chiến lược chuyển thành đối thủ hệ thống. Điều gì đã đẩy hai bên đi đến bước đường này?

Đọc tiếp...

Cách Mỹ thách thức Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình

Cách Mỹ thách thức Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình

Chính sách Mỹ-Trung đòi hỏi một chiến lược nghiêm túc, bền vững, chứ không phải một chiến lược chắp vá trong chiến dịch tranh cử tổng thống để cứu lấy một chính quyền thất bại.

Đọc tiếp...

Cơ hội lớn của ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc

Cơ hội lớn của ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc

Các quốc gia Đông Nam Á có cơ hội hiếm có để tận dụng tuyên bố của Bắc Kinh về sự phụ thuộc lẫn nhau trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách, chẳng hạn như sáng kiến “Vành đai và Con đường” và Biển Đông.  

Đọc tiếp...

Đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philippines về VFA với Mỹ

Đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philippines về VFA với Mỹ

Hôm 11 tháng 2, Philippines thông báo chấm dứt Thỏa thuận các lực lượng thăm viếng (VFA) với Mỹ, đến ngày 2 tháng 6 nước này lại tuyên bố hoãn quyết định chấm dứt VFA. Điều gì uẩn khúc đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philppines?

Đọc tiếp...

Hiểm họa đối đầu Mỹ -Trung

Hiểm họa đối đầu Mỹ -Trung

Sự trỗi dậy của Trung Quốc liệu có thay đổi cục diện một "nền hòa bình kiểu Mỹ" tại khu vực châu Á. Phản ứng của các quốc gia trong khu vực sẽ ra sao, chọn Mỹ hay chọn Trung Quốc?

Đọc tiếp...

Xây dựng lòng tin ở châu Á - Thái Bình Dương: Lý thuyết, thực tiễn và một số bài học kinh nghiệm

Xây dựng lòng tin ở châu Á - Thái Bình Dương: Lý thuyết, thực tiễn và một số bài học kinh nghiệm

Bài viết tìm hiểu cơ sở lý thuyết và thực tiễn về xây dựng lòng tin ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương thông qua trả lời các câu hỏi: Vì sao đặc điểm triển khai các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) ở châu Á - Thái Bình Dương khác với CBMs truyền thống? Bài học kinh nghiệm rút ra từ triển khai CBMs ở khu vực là gì?

Đọc tiếp...

Quan điểm của Đông Nam Á về cuộc đối đầu Mỹ-Trung

Quan điểm của Đông Nam Á về cuộc đối đầu Mỹ-Trung

Các quốc gia trong khu vực đang tìm cách không để cho những tranh chấp của họ với Trung Quốc ảnh hưởng tới các khía cạnh khác trong mối quan hệ với nước láng giềng quan trọng này, tìm cách cân bằng giữa Trung Quốc và Mỹ, cũng như các cường quốc khu vực như Nhật Bản và Ấn Độ.

Đọc tiếp...

Covid 19 đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy

Covid 19 đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy

Đại dịch đã đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy vì cả hai nước đều tìm cách vượt mặt nhau để định hình trật tự thế giới.

Đọc tiếp...

Tác động của COVID-19 đến quan hệ Trung-Mỹ

Tác động của COVID-19 đến quan hệ Trung-Mỹ

Dịch COVID-19 đã đẩy mối quan hệ Trung-Mỹ vào một giai đoạn tồi tệ mới. Quan hệ thương mại song phương trên đà suy thoái, rơi vào trạng thái dường như đóng băng; sự thiếu hụt lòng tin chiến lược ngày càng nghiêm trọng; bầu không khí giữa hai bên ngột ngạt chưa từng có.

Đọc tiếp...

Khả năng tồn tại của liên minh Mỹ-Philippines

Khả năng tồn tại của liên minh Mỹ-Philippines

Các nhà ngoại giao và quan chức quân sự ở cả Mỹ và Philippines đang tìm cách cứu vãn Thỏa thuận Các lực lượng thăm viếng (VFA) với lo ngại rằng khoảng trống an ninh do thoả thuận trên để lại có thể sẽ tạo cơ hội để Bắc Kinh tăng cường củng cố quân đội và bành trướng hơn nữa ở Biển Đông.

Đọc tiếp...

Thế khó của Nhật Bản trong cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung

Thế khó của Nhật Bản trong cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung

Nhật Bản là một trường hợp đặc biệt để nghiên cứu tác động của cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung. Là quốc gia nằm tại tiền tuyến của cạnh tranh, Nhật Bản ở vị thế khó xử bởi vừa là đồng minh quân sự thân cận của Mỹ lại vừa có quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Những thách thức của quan hệ đối tác Nga-Trung

Những thách thức của quan hệ đối tác Nga-Trung

Quan hệ đối tác Trung-Nga đã được củng cố đáng kể trong hai năm qua. Tuy nhiên, những thay đổi tiềm tàng trong chính sách của Mỹ và đặc biệt là những diễn biến ở Trung Á và Bắc Cực có thể thách thức mối quan hệ này trong tương lai.

Đọc tiếp...

Mỹ-Trung không nên đấu đá nhau trong bối cảnh đại dịch

Mỹ-Trung không nên đấu đá nhau trong bối cảnh đại dịch

COVID-19 là nguyên nhân mới nhất dẫn đến xích mích trong mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh. Tuy nhiên, nếu để cho sự ganh đua làm mờ mắt trước những mối đe dọa rõ ràng lúc này, hai bên rốt cuộc sẽ tự hủy hoại chính mình.

Đọc tiếp...

Sáng kiến cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN của Trung Quốc và phản ứng hai chiều từ ASEAN

Sáng kiến cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN của Trung Quốc và phản ứng hai chiều từ ASEAN

Đề xuất này là dấu hiện cho sự kết tinh của một chiến lược có chủ ý và được đầu tư từ phía Trung Quốc về tương lai của quan hệ ASEAN-Trung Quốc, nhằm củng cố sự thay đổi quyền lực đang diễn ra ở Đông Nam Á và tạo ra sự chuyển đổi suôn sẻ sang trật tự khu vực lấy Trung Quốc làm trung tâm trong bối cảnh Mỹ suy giảm ảnh hưởng trong khu vực.

Đọc tiếp...

Dịch COVID-19 tác động đến chính sách đối ngoại của Trung Quốc

Dịch COVID-19 tác động đến chính sách đối ngoại của Trung Quốc

Trung Quốc đã cố gắng giải quyết một cách thận trọng mối quan hệ với Mỹ, đồng thời triển khai sức mạnh kinh tế và quân sự ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Dịch COVID-19 đã làm trầm trọng thêm căng thẳng trong quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ và đặt ra những câu hỏi về vai trò lãnh đạo toàn cầu của Bắc Kinh.

Đọc tiếp...

Trung Quốc-Hy vọng và lo sợ của Đông Nam Á

Trung Quốc-Hy vọng và lo sợ của Đông Nam Á

Trung Quốc được nhìn nhận là nước có ảnh hưởng lớn nhất về kinh tế tại khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, niềm tin của khu vực vào Trung Quốc đã suy giảm trong một vài năm qua dựa trên thái độ của quốc gia này đối với các vấn đề lợi ích chung.

Đọc tiếp...

Tiềm năng quan hệ Mỹ-ASEAN

Tiềm năng quan hệ Mỹ-ASEAN

Cuộc thăm dò dư luận gần đây nhất của ISEAS cho thấy Trung Quốc đang nhanh chóng giành được ưu thế kinh tế và chiến lược ở Đông Nam Á so với Mỹ. Do đó, để lấy lại lợi thế của mình tại khu vực này, Mỹ phải xác định lại các điều khoản cạnh tranh.

Đọc tiếp...

Hậu quả của việc Mỹ mất VFA với Philippines

Hậu quả của việc Mỹ mất VFA với Philippines

Việc chấm dứt Thỏa thuận các lực lượng thăm viếng (VFA) với Philippines sẽ khiến Mỹ dễ bị tổn thương hơn nữa trước các chính sách chính trị và đối ngoại trong nước của các đồng minh hiệp ước khác.  

Đọc tiếp...

Thế giới không chỉ xoay quanh Mỹ và Trung Quốc

Thế giới không chỉ xoay quanh Mỹ và Trung Quốc

Từ lâu, “phạm vi ảnh hưởng” đã trở thành một khái niệm được coi trọng trong việc quản lý sự phức tạp của quan hệ nước lớn. Việc thiết lập phạm vi ảnh hưởng cần đến sự hiểu biết chung không chỉ giữa các nước lớn, mà cả giữa những nước đã nằm trong phạm vi ảnh hưởng của họ.

Đọc tiếp...

Cách Duterte biến Philippines thành quân cờ của Trung Quốc

Cách Duterte biến Philippines thành quân cờ của Trung Quốc

Để giành được những đồng đôla phát triển đất nước, Rodrigo Duterte đã gây tổn hại đến an ninh quốc gia của Philippines. Quyết định chính sách đối ngoại lớn đầu tiên của Duterte là bác bỏ chiến thắng mang tính lịch sử của Philippines trước Trung Quốc trong vụ kiện liên quan đến tranh chấp chủ quyền trên biển.

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 5434 khách Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin